توانبخشی و ابزارهای مرتبط با آن، راهکاری برای کمک به پیادهروی است و به افرادی که دچار اختلالات حرکتی هستند، یاری میرساند.
ابزارهای توانبخشی چیست؟ ابزارهای مختلفی برای کمک به افرادی که توانایی تحرک کامل را ندارند وجود دارد که از جمله آنها میتوان به صندلی چرخدار (ویلچر)، اسکوتر و… اشاره کرد. از دیرباز حیواناتی نظیر سگ، راهنمای خوبی برای افراد نابینا بودهاند. نمونههای دیگری از جمله اصلاح سطوح و جابجایی از طریق پلهبرقی یا آسانسور نیز ابزارهایی برای تحرک بهتر محسوب میشوند.
اصطلاح سنتی توانبخشی در اصطلاح سنتی، ابزارهای کمکحرکتی به دستگاههای مکانیکی با تکنولوژی پایین گفته میشود که در نهایت موجب ایستادن مستقل بیمار روی پای خود و یا راه رفتن او میگردند. البته انتظار میرود که این دستگاههای مکانیکی پیشرفت چشمگیری داشته باشند؛ مثلاً با استفاده از حسگرها و یا بازخورد صوتی و لمسی عمل کنند.
ابزارهای کمک به پیادهروی این وسایل، ابزارهایی برای کمک به راه رفتن هستند که با توجه به نیاز شخصی فرد مورد استفاده قرار میگیرند. در واقع این ابزارها موجب ثبات، کاهش وزن تحملی روی پاهای فرد و تحرک بهتر در شخص میشوند. از جمله این ابزارها عبارتند از:
۱. عصای دستی (ساده): سادهترین وسیله جهت کمک به پیادهروی است. وزن و نیروی اعمالی از سمت فرد، توسط این عصا کنترل و محدود میشود.
۲. عصای زیر بغل: این نوع عصا دارای دو نقطه تماس با بازو، دست و زیر بغل میباشد و اجازه میدهد تا نیرویی که از طرف شخص منتقل میشود، کنترل شده و نسبت به مورد قبلی (عصای دستی) حمایت بهتری ایجاد کند.
۳. عصای ساعدی (آرنجی): این ابزار از بازو و دستهای فرد برای نگه داشتن وزن او استفاده میکند. در واقع عملکردی شبیه به عصای دستی دارد با این تفاوت که از ساعد نیز برای کمک به تحرک حمایت میکند. بخش ساعد باعث افزایش تعادل، ثبات و کاهش فشار وزن بر روی مچ دست میشود.
۴. واکر: واکرها پایدارترین وسیله برای راه رفتن میباشند که متشکل از یک چهارچوب فلزی با حداقل ۳ یا ۴ نقطه تماس با زمین هستند و شخص در میان آن قرار میگیرد. نقاط تماس میتواند با استفاده از یک لایه پلاستیکی (پایه ثابت)، چرخ و یا ترکیبی از هر دو پوشانده شده باشد. همچنین برخی واکرها دارای یک صندلی داخلی هستند تا بیمار بتواند هنگام خستگی روی آن بنشیند و یا وسایل شخصی خود را روی آن قرار دهد.
۵. عصای ترکیبی (هیبرید): این ابزار که در سال ۲۰۱۲ معرفی شد، چیزی بین واکر و عصا است. این هیبرید دارای ۲ پایه است که پشتیبانی بیشتری نسبت به عصای معمولی به همراه دارد.
ابزارهای پیادهروی نشسته این ابزارها به کاربر اجازه میدهند تا تعادل خود را حفظ کند. طراحی آن به صورت یک صندلی دوچرخهای است که فرد میتواند آن را به صورت دستی یا از طریق پا حرکت دهد. استفاده از آن نسبت به عصا حمایت بیشتری دارد و سادهتر و سبکتر از صندلی چرخدار است.
صندلی چرخدار (ویلچر) صندلیهای چرخدار در دو نوع اصلی وجود دارند:
- نوع اول: صندلی چرخدار دستی؛ که شخص بیمار باید بهوسیله دستهای خود، چرخها را به حرکت درآورد.
- نوع دوم: صندلی چرخدار الکترونیکی (برقی)؛ که دارای موتور بوده و بیمار نیاز نیست خودش با نیروی دست صندلی را حرکت دهد. افرادی که دچار مشکل شدید حرکتی هستند، میتوانند با توجه به توصیه پزشک از انواع صندلیهای چرخدار استفاده نمایند.
تجهیزات مکانیکی تجهیزات مکانیکی از جمله بالابرها و آسانسورها به منظور سهولت در جابجایی بیمار و صندلی چرخدارش وجود دارند که میتوانند در راهپلهها (بالابر پله) یا در طبقات ساختمان مورد استفاده قرار گیرند.
بیشتر بخوانید : شاخص توده بدنی یا BMI چیست؟ ۵ نکته حیاتی درباره وزن ایدهآل
دلایل استفاده از ابزارهای توان بخشی
ابزارهای توانبخشی وسایلی هستند که عموماً به کمک بیمار میآیند و تحرک را برای وی آسانتر میکنند. این ابزار شامل واکر، عصا، ویلچر، رولیتور و… میباشد که برای افرادی که در حرکت کردن دچار مشکل هستند، بسیار مفید است. در ادامه به ۳ دلیل مهم استفاده از این ابزار اشاره میکنیم:
کاهش درد در اندام تحتانی بدن: به دلایل مختلفی چون بالا رفتن سن و یا برخی بیماریها ممکن است اندامهای بدن چون لگن، ساق پا، زانو و… دچار درد شوند. با استفاده از ابزارهای توانبخشی، فشار از روی این اندامها برداشته شده و در نتیجه درد کمتری به شخص وارد میشود.
کمک برای راه رفتن: ممکن است فردی به صورت مادرزادی یا به دلیل برخی حوادث، در راه رفتن مشکل داشته باشد. با استفاده از ابزارهای توانبخشی، این افراد میتوانند راحتتر و بهتر راه بروند. همچنین پایداری و تعادل این افراد با استفاده از این ابزارها افزایش مییابد.
توصیه پزشک یا عمل جراحی: ممکن است فرد بر اثر سانحه دچار آسیب در ناحیه لگن یا اندامهای تحتانی گردد و مجبور به انجام جراحی شود. در این موارد با توجه به توصیه پزشک، فرد باید تا زمانی که بهبود یابد از ابزارهای توانبخشی استفاده کند تا از اعمال فشار به نقاط آسیبدیده بدن جلوگیری شود.
عصا یا واکر؟!
واکر به دلیل اینکه نسبت به عصا دارای پایههای بیشتری (۴ پایه) میباشد، برای فردی که توانایی حرکتی خیلی کمی دارد یا تعادل پایینی دارد، ابزار بسیار مناسبتری است. همچنین فردی که دچار سانحه در اندامهای تحتانی شده است باید هرچه سریعتر راه برود تا روند بهبود او تسریع گردد. برای این افراد واکر گزینه مناسبی است، زیرا میتوانند با تکیه بر آن، بدون آنکه فشار زیادی به پاهای خود وارد کنند، راه بروند. البته بهتر است بعد از مدتی که فرد بهبود نسبی پیدا کرد، با نظر پزشک از عصا استفاده کند تا اندامهای حرکتی خود را بیشتر درگیر راه رفتن نماید و عضلاتش تقویت شود.
انواع واکرها
- واکرهای ثابت (بدون چرخ)
- واکر با ۲ چرخ (در جلو)
- واکر با ۴ چرخ
- واکر تاشو
- واکر با ترمز و سبد برای حمل اشیا و یا دارای صندلی برای نشستن کاربر (رولیتور)
توجه: بهتر است برای انتخاب واکر مناسب حتماً با پزشک مشورت نمایید تا گزینهای که با شرایط شما سازگار است را معرفی کند.
استفاده از واکر
۱. ارتفاع واکر را متناسب با قد خود تنظیم کنید. ۲. به وزن واکر توجه کنید؛ واکر مناسب باید سبک و قابل حمل باشد. ۳. توجه به عرض واکر نیز ضروری است؛ زیرا اگر عرض واکر زیاد باشد، امکان عبور از ورودیها و دربهای کمعرض وجود نخواهد داشت. ۴. وقتی میخواهید وزنتان را بر روی واکر بیندازید، دقت کنید که هر ۴ پایه واکر کاملاً بر روی زمین قرار گرفته باشد (این مسئله بهویژه در سطوح ناهموار اهمیت حیاتی دارد). ۵. همیشه “همراه” با واکر راه بروید (نه خیلی عقبتر و نه خیلی جلوتر از آن). ۶. جهت اطمینان، آموزشهای لازم جهت استفاده صحیح از واکر را از پزشک یا فیزیوتراپیست خود دریافت کنید.
