سنگ کلیه و انواع آن، چگونگی تأثیر رژیم غذایی بر تشکیل این سنگها و راههای پیشگیری، از مهمترین دغدغههای افرادی است که نگران سلامت کلیههای خود هستند. درد ناشی از دفع سنگ، یکی از شدیدترین دردهایی است که یک فرد میتواند تجربه کند. اما سنگ کلیه چیست؟ چه انواعی دارد و چگونه میتوان با تغذیه سالم از آن جلوگیری کرد؟ در ادامه به این پرسشها پاسخی دقیق خواهیم داد.
سنگ کلیه چیست؟
سنگ کلیه رسوبات سخت و جامدی است که در درون کلیهها شکل میگیرد. این سنگها زمانی ایجاد میشوند که غلظت برخی عناصر موجود در ادرار، مانند کلسیم، اگزالات و فسفر، بیش از حد افزایش یابد. در حالت طبیعی، مواد زائد سلولهای بدن وارد جریان خون شده، توسط کلیهها تصفیه و به ادرار تبدیل میشوند. اما زمانی که مایعات کافی در بدن نباشد تا این مواد را رقیق کند، کریستالها تشکیل شده و با تجمع روی هم، تودهای سخت به نام سنگ کلیه را میسازند.
به همین دلیل است که پزشکان معتقدند رژیم غذایی یکی از اصلیترین فاکتورهای کنترل و درمان سنگ کلیه است. اگرچه غذاهای خاصی میتوانند به شکلگیری سنگ در افراد مستعد کمک کنند، اما دانشمندان بر این باورند که مصرف این غذاها برای افرادی که سابقه سنگ کلیه ندارند، لزوماً خطرناک نیست.
علائم هشدار دهنده سنگ کلیه
پیش از بررسی انواع سنگ، خوب است بدانید که وجود سنگ کلیه ممکن است تا زمان حرکت آن در کلیه یا ورود به لوله حالب، بدون علامت باشد. اما پس از آن با علائم زیر خود را نشان میدهد:
- درد شدید در پهلو و پشت، پایین دندهها
- دردی که به پایین شکم و کشاله ران تیر میکشد
- سوزش هنگام ادرار
- تغییر رنگ ادرار به صورتی، قرمز یا قهوهای
انواع مختلف سنگ کلیه
شناخت نوع سنگ، کلید اصلی در انتخاب روش درمان و رژیم غذایی مناسب است. سنگ کلیه به چهار دسته اصلی تقسیم میشود:
۱. سنگ کلسیمی
این مدل، رایجترین نوع سنگ کلیه است که اکثر بیماران با آن درگیر هستند. این سنگها خود به دو زیرمجموعه تقسیم میشوند: کلسیم اگزالات و کلسیم فسفات. اگزالات مادهای است که هم توسط کبد تولید میشود و هم در بسیاری از میوهها، سبزیجات و آجیلها وجود دارد.
۲. سنگ اسید اوریک
این نوع سنگ کلیه زمانی شکل میگیرد که محیط ادرار بیش از حد اسیدی باشد. این وضعیت معمولاً در افرادی رخ میدهد که رژیم غذایی آنها سرشار از گوشت قرمز و پروتئینهای حیوانی است. مصرف زیاد پورین (موجود در گوشت قرمز، ماهی و مرغ) سطح اسید اوریک را بالا برده و ریسک ابتلا به این نوع سنگ کلیه را افزایش میدهد. همچنین افرادی که آب کمی مینوشند یا مبتلا به نقرس هستند، بیشتر در معرض خطرند.
۳. سنگ استرووایت (عفونی)
این نوع سنگ که گاهی به اشتباه استروئید نامیده میشود، در نتیجه عفونتهای مجاری ادراری به وجود میآید. سنگهای استرووایت میتوانند به سرعت رشد کرده و بزرگ شوند، گاهی اوقات بدون علائم هشداردهنده اولیه، تمام فضای کلیه را اشغال میکنند. درمان سریع عفونت ادراری برای جلوگیری از این نوع سنگ کلیه حیاتی است.
۴. سنگ سیستین
این نوع سنگ کمیابتر است و دلیل ژنتیکی دارد. در افرادی که به اختلال ارثی «سیستینوری» مبتلا هستند، کلیهها مقادیر زیادی از یک اسید آمینه خاص به نام سیستین را دفع میکنند که منجر به تشکیل سنگ میشود.
نقش حیاتی رژیم غذایی و مایعات
تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی، خط مقدم مبارزه با سنگ کلیه است. با ایجاد تعادل در جذب سدیم، پروتئین حیوانی، کلسیم و اگزالات، میتوان تا حد زیادی جلوی تشکیل سنگهای جدید را گرفت.
نوشیدن آب؛ شاهکلید پیشگیری نوشیدن مایعات به مقدار کافی در طول روز، بهترین و سادهترین راه برای جلوگیری از ایجاد اکثر انواع سنگ کلیه است. پزشکان توصیه میکنند که روزانه بین ۲ تا ۳ لیتر (حدود ۸ تا ۱۲ لیوان) مایعات نوشیده شود تا ادرار همیشه رقیق و روشن باقی بماند. البته افرادی که سنگهای سیستینی دارند، باید حتی بیشتر از این مقدار بنوشند. اگرچه آب بهترین نوشیدنی است، اما آب مرکبات (مانند لیموناد طبیعی) نیز به دلیل داشتن سیترات، میتواند مانع از تشکیل سنگ شود.
رژیم غذایی ویژه برای سنگ کلسیم اگزالات
اگر پزشک تشخیص داده که نوع سنگ کلیه شما از نوع کلسیم اگزالات است، رعایت نکات زیر برای شما ضروری است:
- کاهش مصرف نمک (سدیم): مصرف زیاد نمک باعث میشود کلسیم بیشتری وارد ادرار شود که احتمال تشکیل سنگ را بالا میبرد. از غذاهای کنسروی، فستفودها و تنقلات شور پرهیز کنید.
- تعادل در مصرف پروتئین حیوانی: گوشت قرمز، تخممرغ و ماهی را محدود کنید و جایگزینهای گیاهی مانند حبوبات را در نظر بگیرید. پروتئین زیاد ادرار را اسیدی کرده و دفع سیترات (ماده جلوگیریکننده از سنگ) را کاهش میدهد.
- مصرف کلسیم همراه با غذا: برخلاف تصور عموم، حذف کلسیم کار اشتباهی است. کلسیم موجود در غذا (مثل لبنیات) در روده با اگزالات ترکیب شده و دفع میشود، بنابراین اجازه نمیدهد اگزالات جذب خون شده و به کلیه برسد. سعی کنید کلسیم را از طریق غذا دریافت کنید نه مکملها.
- پرهیز از بمبهای اگزالات: اگر مستعد سنگ کلیه هستید، باید از مصرف غذاهایی که اگزالات بسیار بالایی دارند اجتناب کنید. مهمترین این غذاها عبارتاند از:
- اسفناج و چغندر
- ریواس
- انواع آجیل و مغزها
- سبوس گندم
- شکلات و چای پررنگ
رعایت این رژیم غذایی تحت نظر پزشک متخصص، میتواند به شما کمک کند تا برای همیشه از شر دردهای آزاردهنده سنگ کلیه خلاص شوید. برای شناخت روش های پیشگیری از سنگ کلیه این نوشته را بخوانید : چگونه می توانیم از سنگ کلیه جلوگیری کنیم؟
پیام در بله
