بیماری دیابت بر اثر قطع تولید انسولین و یا عدم کارکرد مناسب آن در بدن به وجود میآید. انسولین هورمونی است که مواد غذایی قندی و نشاسته و… را در بدن به انرژی تبدیل مینماید. تاکنون علت بروز این بیماری کشف نشده است ولی گمان میرود که زمینه مساعد ژنتیکی و عوامل محیطی همچون چاقی و بی تحرکی در ابتلا به این بیماری نقش موثری داشته باشد.
در کشور ما، حدود ۴ میلیون نفر (کودک و بزرگسال) به دیابت مبتلا هستند، ولی متاسفانه تعداد اندکی از این افراد از دیابت خود آگاهند و یا به کنترل صحیح و دقیق قند خون میپردازند.
تشخیص دیابت
پزشک متخصص میتواند با آزمایش قند خون ناشتا (FBS) و یا قند خون دو ساعته (OGTT)، که معیاری از عملکرد لوزالمعده و ترشح انسولین را بدست میدهند، تعیین کند که آیا شما در دوره دیابت پنهان قرار دارید و یا به طور کامل به دیابت مبتلا گشتهاید:
- آزمایش قند خون ناشتا: در صورتی که عدد آن بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ باشد نشانگر آن است که شما در دوره دیابت پنهان قرار دارید و چنانچه این رقم ۱۲۶ یا بیشتر از آن باشد بیانگر ابتلای کامل دیابت است.
- آزمایش قند خون دو ساعته: ابتدا به صورت ناشتا و سپس دو ساعت بعد از نوشیدن یک محلول نسبتا غلیظ قندی، میزان گلوکز موجود در خون شما اندازه گیری میشود. چنانچه نتیجه این آزمایش عددی بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ باشد، بیانگر دیابت پنهان و اگر ۲۰۰ یا بیشتر از آن باشد، ابتلایان به دیابت را نشان میدهد.
انواع دیابت
- دیابت نوع ۱: در این دسته از مبتلایان، تولید انسولین در بدن به طور کامل قطع میشود، در نتیجه قند موجود نمیتواند وارد سلولها شده انرژی بدن را تامین نماید و همین مسئله افزایش شدید قند خون را سبب میشود. حدود ۵% تا ۱۰% کل دیابتیها را، مبتلایان نوع ۱ تشکیل میدهند.
- دیابت نوع ۲: در این دسته از مبتلایان، بدن نسبت به انسولین مقاوم میشود در این حالت انسولین ترشح شده تاثیری بر روی جذب قند ندارد و یا ترشح آن به میزان کافی صورت نمیگیرد.
- دیابت حاملگی: حدود ۴% از کل بانوان در طول زمان بارداری موقتا به این نوع دیابت مبتلا میشوند.
- دیابت پنهان: در این دسته از افراد میزان قند خون بالاتر از نرمال است ولی نه تا حدی که بتوان آنها را در گروه مبتلایان دیابت نوع ۲ قرار داد.
عوارض دیابت
عدم کنترل دیابت (قند خون بالا و یا پایین) در طولانی مدت، میتواند اثرات جبران ناپذیری را بر روی اعضای مختلف بدن داشته باشد. این عوارض به دو دسته بلند مدت و کوتاه مدت تقسیم میشود:
عوارض بلند مدت
- نابینایی: تحت کنترل نبودن قند خون، اثر تخریب کنندهای روی عروق شبکیه چشم داشته و میتواند موجب بروز تاری دید و نابینایی شود.
- آسیب کلیوی: کلیهها نیز در صورت بالا بودن قند خون، آسیب دیده و دیالیز را به دنبال خواهد داشت.
- پای دیابتی: عدم کنترل قند خون و عدم مراقبت صحیح از پاها، موجب ایجاد زخم هایی در پا میشود. این زخمها میتواند به از کار افتادگی و قطع پاها منجر شود. علاوه بر کنترل قند، هر روز پاهای خود را معاینه نمایید و کفش مناسب بپوشید.
- بیماریهای قلبی و عروقی: دیابت کنترل نشده، احتمال حمله قلبی، سکته مغزی و فشار خون را افزایش میدهد.
- عوارض عصبی: اعصاب حسی و حرکتی اندامها مخصوصا پاها در اثر قند خون بالا دچار آسیب میشوند که معمولا به صورت بی حسی و گز گز کف پا خود را نشان میدهد. از دیگر عوارض عصبی، میتوان به ناتوانی جنسی در آقایان اشاره کرد.
- عفونت لثه و دندان: افراد دیابتی بیشتر در معرض خطر عفونت لثهها و پوسیدگی و لق شدن دندانها هستند، لذا توصیه میشود بهداشت دهان و دندان را دقیقا رعایت کنید.
عوارض کوتاه مدت
- کمای دیابتی: اگر قند خون بیش از حد بالا باشد، فرد در معرض خطر اسیدی شدن خون (کتواسیدوز دیابتی) و حتی رفتن به کمای دیابتی خواهد بود.
افزایش قند خون (هایپرگلیسمی)
چرا برخی اوقات قند خون بیش از اندازه بالا میرود؟ مصرف نکردن انسولین یا قرص، پرخوری، کاهش فعالیت فیزیکی، استرس و فشارهای عصبی، عفونت، جراحت یا بیماریهای دیگر از عوامل بالا رفتن قند خون هستند.
توجه: در بسیاری از موارد، قند خون بالا هیچ کدام از علائم فوق را ندارد و شما فقط با اندازه گیری قند خون در آزمایشگاه و یا با دستگاه متوجه آن میشوید. اگر قند خونتان بیش از حد بالا رفت، با فواصل زمانی کمتری قندتان را اندازه گیری کنید.
- در صورت وجود کتون در ادرار با پزشک معالجتان تماس بگیرید. مصرف دارو و انسولین را طبق برنامه ادامه دهید و مایعات بدون قند بیشتری بنوشید.
- در صورت عدم وجود کتون در ادرار، به فعالیت بدنی بپردازید.
افت قند خون (هیپوگلیسمی)
اگر همواره از مقدار قند خونتان آگاه نباشید و قندتان بیش از حد پایین آید، ممکن است منجر به ضعف یا بیهوشی شود.
- دلایل هیپوگلیسمی: مصرف انسولین یا دارو بیش از حد عادی، فعالیت فیزیکی بیش از حد عادی، حذف یک وعده یا میان وعده غذایی.
- علائم هیپوگلیسمی: طپش قلب، گرسنگی شدید، لرزش بدن، عرق سرد، درد شکم و تهوع، پوست سرد و رنگ پریده، اختلال دید، سردرد، خستگی و بی حالی، خواب آلودگی، از دست دادن تمرکز، اختلال در صحبت کردن.
- توجه: برای اطمینان از هیپوگلیسمی حتما قند خونتان را اندازه گیری کنید. اگر از وقوع هیپوگلیسمی مطمئن شدید، مقداری مواد قندی یا مایعات شیرین میل نمایید. مثلا چند حبه قند یا مقداری آب میوه مناسب میباشد.
معیارهای قند خون بالا
- نوع اول: قند خون بالای ۱۳۰ بعد از انجام آزمایشاتی که بصورت ناشتا بعد از مدت زمان ۸ ساعت انجام میگیرد.
- نوع دوم: دراین نوع، قند خون به بالای ۱۸۰، بعد خوردن و آشامیدن میرسد. اشخاص بدون دیابت بعد از صرف غذا قند خونشان به ۱۴۰ میرسد مگر اینکه حجم غذای مصرفی آنها بیش از حد معمول باشد.
اگر بصورت مداوم قند خون شما بالا باشد، میتواند به سیستم عصبی و رگهای خونی و ارگانهای اصلی آسیب برساند و این آسیبها منجر به شرایط وخیم سلامتی میشود. اگر شما دیابت نوع دوم دارید و یا در معرض ابتلا به این بیماری هستید و دارای ریسک فاکتورهای این بیماری هستید، قند خون بالا ممکن است تبدیل به شرایط خطرناک و مرگباری برای شما شود. علایم شامل تکرر ادرار در مراحل اولیه و درمراحل بعدی دفع ادرار کمتر از حد معمول میباشد و در این وضعیت رنگ ادرار به شدت تیره خواهد شد و بدن شما دچار کم آبی میشود.
چه زمانی قند خون بالا میرود؟
- وقتی شما نوبت تزریق انسولین و یا داروهای پایین آورنده قند خون خود را فراموش کنید.
- اگر غذای مصرفی شامل مقدار زیادی کربوهیدرات باشد.
- دچار عفونت شده باشید.
- استرس زیادی داشته باشید.
- فعالیت بدنی و ورزش را قطع کرده باشید.
- فعالیت فیزیکی سنگینی داشته باشید بطوری که فشارخون شما بالا و میزان انسولین بدن پایین باشد.
علائم و نشانههای دیابت
نشانه های اولیه شامل موارد زیر میباشد:
- عطش و تشنگی
- سردرد
- عدم تمرکز
- تاری دید
- تکرر ادرار
- تب
- کاهش وزن بی دلیل
- قند خون بالای ۱۸۰
برای جلوگیری از مشکلاتی که قند خون بالا میتواند برای بدن شما بوجود آورد توصیه میشود بعد از آگاهی و یا مشاهده هریک از علائم، سریعا برای درمان آن اقدام کنید.
بیماریهایی که در پی قند خون بالا مزمن بوجود میآید شامل: بیماریهای دستگاه تناسلی و عفونتهای پوستی، دیر خوب شدن زخمها و بریدگیها، ضعیفی چشم، ریزش مو و بیماریهای سیستم عصبی و دردهای شدید در پا، مشکلات و بیماریهای سیستم گوارشی، آسیب به کلیهها، چشمها، رگهای خونی.
توصیه های پزشکی: اگر شما مبتلا به دیابت هستید و از نشانههای اولیه قند خون بالا آگاه شدید سریعا با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک متخصص بعد از انجام آزمایشات مختلف ممکن است از شما بخواهد تغییرات زیر را در سبک زندگی خود ایجاد کنید: ۱. بیشتر آب بنوشید، آبرسانی به بدن باعث میشود که دچار کم آبی نشوید و قند اضافی از طریق ادرار دفع شود. ۲. بیشتر ورزش کنید، ورزش باعث پایین آمدن قند خون شما میشود. اما قبل از اقدام به انجام هرگونه تحرک بدنی با پزشک خود مشورت کنید چون برخی از ورزشها باعث بالا رفتن قند میشوند.
روز جهانی دیابت
آمار بالای مبتلایان به بیماری دیابت در سراسر جهان باعث شده که سازمان بهداشت جهانی ۱۴ نوامبر (۲۳ آبان ماه) را در تقویم به این بیماری اختصاص دهد. چناچه دیابت در مراحل اولیه تشخیص داده شود قابل کنترل میباشد اما متاسفانه بسیاری از افراد مبتلا به دیابت (بیش از یک سوم) از وجود آن بی اطلاع بوده و همین امر باعث پیشرفت جبران ناپذیر این بیماری در بدن آنها میشود.
مطالعه نوشته فشار خون بالا در بارداری
دیابت چیست؟
دیابت یک بیماری مزمن است که طی آن بدن انسان قادر به تولید انسولین و یا استفاده درست از آن نیست. در واقع انسولین یک هورمون است که توسط لوزوالمعده یا همان پانکراس تولید میشود وظیفه این هورمون کنترل مقدار گلوکز (قند) در خون است. پانکراس عضوی ست که در پشت معده قرار دارد و هورمونها را در سیستم گوارش آزاد میکند. در بدن سالم، هنگامی که سطح قند خون بیش از حد بالا میرود، سلولهای خاصی در پانکراس (به نام سلولهای بتا) به آزاد سازی انسولین میپردازند. اما در بدن فرد مبتلا به دیابت سطح قند خون افزایش یافته که این امر میتواند به اندامها، عروق خونی و اعصاب آسیب برساند.
بررسی دقیق انواع دیابت
در ادامه قصد داریم به طور مفصل به سه نوع اصلی دیابت یعنی (دیابت نوع۱، دیابت نوع۲، دیابت بارداری) پرداخته و علائم آنها را بررسی کنیم.
۱. دیابت نوع ۱
دیابت نوع ۱ زمانی اتفاق میافتد که سیستم ایمنی بدن طی یک واکنش خودکار ایمنی به اشتباه به سلولهای بتای پانکراس حمله کرده و آنها را میکشد. در نتیجه، قند به جای آنکه به عنوان انرژی مصرف شود، در خون آزاد میشود. حدود ۱۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت، از نوع ۱ آن رنج میبرند. دیابت نوع ۱ معمولا در دوران کودکی یا نوجوانی اتفاق میافتد، اما ممکن است در بزرگسالان نیز رخ دهد. دیابت نوع ۱ همیشه با تزریق انسولین قابل درمان و کنترل است. یک برنامه ورزشی و تغذیه مناسب به حفظ قند خون در سطوح مطلوب کمک میکند.
علائم و نشانههای دیابت نوع ۱:
- احساس تشنگی غیرعادی و خشکی دهان
- تکرر ادرار
- احساس خستگی و بی انرژی بودن
- گرسنگی مداوم
- کاهش وزن ناگهانی
- شب ادراری
- تاری دید
۲. دیابت نوع ۲
دیابت نوع ۲ زمانی اتفاق میافتد که بدن به درستی نمیتواند انسولین را آزاد کند یا انسولین را به اندازه کافی مصرف نمیکند حدود ۹۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ دیابت دارند. دیابت نوع ۲ بیشتر در بزرگسالان رخ میدهد، اما کودکان نیز میتوانند تحت تأثیر آن قرار گیرند. بسته به شدت دیابت نوع ۲، ممکن است از طریق فعالیت بدنی و برنامه ریزی تغذیهای قابل کنترل و مدیریت باشد، یا ممکن است برای کنترل قند خون از داروها و یا انسولین استفاده شود. این نوع از دیابت اغلب، نه همیشه، با اضافه وزن یا چاقی همراه است، که همین امر به خودی خود سبب ایجاد مقاومت به انسولین و افزایش سطح قند خون میشود. افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در ابتدای ابتلا به آن میتوانند وضعیت خود را از طریق ورزش و رژیم کنترل کنند.
علائم و نشانههای دیابت نوع ۲: برخی از علائم این نوع دیابت مانند دیابت نوع ۱ بوده با این تفاوت که شدت علائم در این نوع از دیابت به علت پیشرفته بودن بیماری، بیشتر از نوع ۱ است.
- تشنگی بیش از حد و خشکی دهان
- تکرر ادرار شدید
- خستگی بیش از اندازه
- خواب رفتن مکرر دستها و پاها
- بروز عفونتهای قارچی برروی پوست
- کند بودن روند بهبود زخم
- تاری دید
۳. دیابت بارداری
نوع سوم دیابت، دیابت حاملگی، یک وضعیت موقت است که در دوران بارداری رخ میدهد. خانمهای بارداری که استعداد ابتلا به دیابت در آنها وجود دارد دارای عوامل خطرزای بسیاری هستند که احتمال دیابت حاملگی در ایشان شایعتر میشود. اگر چه بعد از زایمان و به دنیا آمدن نوزاد، دیابت از بین میرود اما ممکن است در بارداری بعدی، مجدداً ظاهر گردد. در واقع دیابت حاملگی یک نوع دیابت است که شامل میزان قند خون بالا در دوران بارداری است. آمار میگوید حدود ۵۰ درصد خانمهایی که طی دوران حاملگی دچار دیابت میشوند ممکن است به طور دائمی به دیابت مبتلا شوند. در این صورت حتماً باید تحت نظر پزشک متخصص، برای خود و فرزندانشان برنامههای صحیحی را آموزش ببینند.
نتیجهگیری
به رغم این که دیابت با توجه به علم امروز عارضهای است که کاملاً رفع نمیشود و تا آخر عمر همراه فرد باقی میماند، اما میتوان با کمک پزشک متخصص و برخورداری از سبک زندگی سالم به گونهای آن را کنترل کرد که فرد مبتلا، تصویری از یک بیماری در ذهن خود ایجاد ننماید.
