سرماخوردگی در کودکان یک عفونت ویروسی شایع دستگاه تنفسی فوقانی است که معمولاً با آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، سرفه و گلودرد همراه میشود. بیشتر کودکان بدون درمان اختصاصی بهبود پیدا میکنند و مراقبت اصلی شامل استراحت، مصرف مایعات و کنترل علائم است. آنتیبیوتیک نیز سرماخوردگی ویروسی را درمان نمیکند.
با این حال، سرماخوردگی در نوزادان و کودکان همیشه نباید ساده تلقی شود. سن کودک، شدت تب، وضعیت تنفس، میزان نوشیدن مایعات و مدت ادامه علائم اهمیت زیادی دارند. همچنین مصرف بسیاری از داروهای رایج سرماخوردگی برای کودکان محدودیت سنی دارد و باید با احتیاط انجام شود.
در این مقاله سرماخوردگی در کودکان را به طور کامل بررسی میکنیم.
سرماخوردگی در کودکان چیست؟
سرماخوردگی یک بیماری عفونی است که میتواند توسط ویروسهای مختلف ایجاد شود. راینوویروسها از عوامل شایع آن هستند، اما تنها ویروسهای ایجادکننده سرماخوردگی نیستند.
کودکان، بهویژه در سالهای ابتدایی زندگی، بیشتر از بزرگسالان سرما میخورند. حضور در مهدکودک و مدرسه، تماس نزدیک با سایر کودکان و کامل نبودن ایمنی نسبت به بسیاری از ویروسهای تنفسی از دلایل این موضوع هستند.
سرماخوردگی در کودکان معمولاً بیماری خفیفی است و بیشتر موارد به مرور زمان بهبود پیدا میکنند. با این حال، در نوزادان یا کودکانی که بیماری زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی دارند، ارزیابی علائم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نکته مهم این است که آنتیبیوتیک برای درمان سرماخوردگی معمولی کاربرد ندارد. آنتیبیوتیکها برای مقابله با برخی عفونتهای باکتریایی طراحی شدهاند و روی ویروسهای عامل سرماخوردگی اثر نمیگذارند.
علائم سرماخوردگی در کودکان چیست؟
علائم ممکن است از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشند. معمولاً ابتدا گرفتگی یا آبریزش بینی و گلودرد ظاهر میشود و سپس سرفه و سایر نشانهها به آن اضافه میشوند.
مهمترین علائم سرماخوردگی در کودکان عبارتاند از:
- آبریزش بینی
- گرفتگی بینی
- عطسه
- سرفه
- گلودرد
- خستگی و بیحالی
- کاهش اشتها
- تب، بهویژه در کودکان کوچکتر
- سردرد یا بدندرد خفیف در کودکان بزرگتر
ممکن است کودک به دلیل گرفتگی بینی هنگام خواب بیقرار شود یا شبها بیشتر سرفه کند. ترشحات بینی نیز ممکن است در طول بیماری غلیظتر شده و رنگ آنها تغییر کند.
آیا سبز یا زرد شدن ترشحات بینی خطرناک است؟
زرد یا سبز شدن ترشحات بینی بهتنهایی به معنای عفونت باکتریایی نیست. در جریان یک سرماخوردگی ویروسی معمولی نیز رنگ مخاط بینی ممکن است پس از چند روز تغییر کند.
بنابراین تغییر رنگ ترشحات بهتنهایی دلیل مناسبی برای شروع آنتیبیوتیک نیست. اگر علائم طولانی شوند، پس از بهبود دوباره شدت بگیرند یا با نشانههای نگرانکننده همراه باشند، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود.
تفاوت سرماخوردگی کودکان با آنفولانزا چیست؟
سرماخوردگی و آنفولانزا هر دو بیماری ویروسی دستگاه تنفسی هستند و برخی علائم مشابه دارند. با این حال، آنفولانزا معمولاً ناگهانیتر شروع میشود و میتواند علائم عمومی شدیدتری ایجاد کند.
| علامت | سرماخوردگی | آنفولانزا |
|---|---|---|
| شروع بیماری | معمولاً تدریجی | اغلب ناگهانی |
| آبریزش بینی | بسیار شایع | ممکن است دیده شود |
| عطسه | شایع | کمتر شایع |
| گلودرد | شایع | ممکن است وجود داشته باشد |
| تب | ممکن است وجود داشته باشد | شایعتر |
| بدندرد | معمولاً خفیف | اغلب بیشتر |
| خستگی | خفیف تا متوسط | ممکن است شدید باشد |
| سرفه | شایع | شایع و گاهی شدید |
تنها بر اساس این جدول نمیتوان بیماری کودک را قطعی تشخیص داد. آنفولانزا، کووید-۱۹ و سایر عفونتهای تنفسی میتوانند علائمی مشابه سرماخوردگی در کودکان داشته باشند.
سرماخوردگی کودکان چند روز طول میکشد؟
بیشتر موارد سرماخوردگی طی حدود یک هفته تا ۱۰ روز رو به بهبود میروند. بعضی علائم، بهخصوص سرفه، ممکن است مدت بیشتری باقی بمانند.
کودکان میتوانند در طول سال چندین مرتبه سرما بخورند و این موضوع در کودکانی که به مهدکودک یا مدرسه میروند بیشتر مشاهده میشود.
بنابراین تعداد بالاتر سرماخوردگی در سال لزوماً به معنای ضعیف بودن سیستم ایمنی کودک نیست. با افزایش سن و مواجهه سیستم ایمنی با ویروسهای مختلف، معمولاً تعداد دفعات بیماری نیز کاهش پیدا میکند.
۷ روش مراقبت از سرماخوردگی در کودکان
برای یک سرماخوردگی ساده، هدف اصلی کاهش ناراحتی کودک، جلوگیری از کمآبی و فراهم کردن شرایط مناسب برای استراحت است.
۱. مایعات کافی به کودک بدهید
یکی از مهمترین اقدامات هنگام سرماخوردگی در کودکان، جلوگیری از کمآبی است. آب، شیر متناسب با سن کودک، سوپ و سایر مایعات مناسب میتوانند به تأمین آب بدن کمک کنند.
در نوزادان، تغذیه با شیر مادر یا شیر خشک باید طبق روال مناسب ادامه پیدا کند. اگر کودک به دلیل گرفتگی بینی نمیتواند بهخوبی شیر بخورد، تمیز کردن بینی قبل از تغذیه میتواند کمککننده باشد.
نشانههایی مانند کاهش واضح ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک یا خوابآلودگی غیرمعمول میتوانند با کمآبی بدن مرتبط باشند و نیازمند توجه هستند.
۲. اجازه دهید کودک استراحت کند
کودک بیمار ممکن است خستهتر و کمحوصلهتر از همیشه باشد. نیازی نیست او را مجبور کنید تمام روز در تخت بماند، اما باید فرصت کافی برای خواب و فعالیت سبک داشته باشد.
اگر کودک تب دارد یا احساس ضعف میکند، بهتر است تا زمان بهتر شدن حال عمومی از فعالیتهای شدید و حضور در محیطهای شلوغ دور بماند.
خواب کافی به بدن فرصت میدهد انرژی خود را برای مقابله با عفونت و بازیابی توان مصرف کند.
۳. برای گرفتگی بینی از محلول نمکی استفاده کنید
قطره یا اسپری سالین میتواند ترشحات بینی را نرم کرده و تنفس را برای کودک راحتتر کند. این روش بهخصوص برای نوزادانی که نمیتوانند بینی خود را تخلیه کنند مفید است.
پس از استفاده از قطره نمکی، میتوان در صورت نیاز با وسیله مناسب و بهآرامی ترشحات بینی نوزاد را خارج کرد.
در صورت استفاده از ابزارهای شستوشوی بینی باید دستورالعملهای بهداشتی رعایت شوند و از آب استریل، مقطر یا آب جوشانده و خنکشده استفاده شود.
۴. رطوبت مناسب اتاق را حفظ کنید
هوای بسیار خشک میتواند خشکی بینی و گلو را تشدید کند. استفاده صحیح از دستگاه بخور سرد ممکن است به مرطوب شدن هوا و کاهش ناراحتی ناشی از خشکی مجاری تنفسی کمک کند.
دستگاه بخور درمانکننده ویروس سرماخوردگی نیست و هدف از استفاده آن تنها افزایش رطوبت محیط است. همچنین مخزن دستگاه باید مرتب و طبق دستور سازنده تمیز شود؛ زیرا دستگاه آلوده میتواند محل رشد میکروبها باشد.
قرار دادن کودک در معرض بخار بسیار داغ یا ظرف آب جوش روش مناسبی نیست؛ زیرا خطر سوختگی، بهویژه در کودکان، جدی است.
۵. برای سرفه کودک بالای یک سال از عسل استفاده کنید
عسل میتواند به کاهش سرفه در برخی کودکان کمک کند. برای کودک بالاتر از یک سال میتوان مقدار مناسبی عسل را بهتنهایی یا همراه نوشیدنی ولرم استفاده کرد.
اما عسل برای نوزادان زیر ۱۲ ماه ممنوع است؛ زیرا خطر ابتلا به بوتولیسم نوزادان وجود دارد.
نوشیدنی نیز نباید بسیار داغ باشد. نوشیدنی ولرم میتواند گلو را مرطوب کرده و احساس ناراحتی کودک را کمتر کند.
۶. تب کودک را بهدرستی کنترل کنید
تب بخشی از پاسخ طبیعی بدن به عفونت است. در بسیاری از موارد هدف از داروی تببر، راحتتر شدن کودک است، نه اینکه دمای بدن حتماً به عدد کاملاً طبیعی برسد.
داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن ممکن است برای بعضی کودکان قابل استفاده باشند، اما دوز دارو باید بر اساس سن و وزن کودک و طبق توصیه پزشک، داروساز یا دستور معتبر محصول تعیین شود.
به کودک و نوجوان مبتلا به بیماری ویروسی نباید خودسرانه آسپرین داده شود؛ زیرا مصرف آسپرین در این شرایط با یک عارضه نادر اما جدی به نام سندرم ری مرتبط است.
آیا داروی سرماخوردگی برای کودکان مناسب است؟
این یکی از مهمترین نکات درباره سرماخوردگی در کودکان است. داروهای ترکیبی سرفه و سرماخوردگی که بدون نسخه فروخته میشوند برای همه گروههای سنی مناسب نیستند.
بهخصوص در کودکان خردسال نباید بدون بررسی محدودیت سنی و توصیه پزشک یا داروساز از داروهای ضدسرفه، ضداحتقان و محصولات ترکیبی استفاده کرد.
همچنین نباید چند داروی مختلف را بدون بررسی ترکیبات آنها همزمان به کودک داد. ممکن است دو محصول نام متفاوتی داشته باشند اما حاوی ماده فعال یکسان باشند و در نتیجه کودک بیش از مقدار مجاز دارو دریافت کند.
۷. از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک خودداری کنید
سرماخوردگی معمولی توسط ویروس ایجاد میشود و آنتیبیوتیک ویروس را از بین نمیبرد.
مصرف غیرضروری آنتیبیوتیک میتواند باعث عوارضی مانند اسهال یا واکنش حساسیتی شود و همچنین در ایجاد مقاومت آنتیبیوتیکی نقش داشته باشد.
اگر پزشک تشخیص دهد که در کنار بیماری ویروسی، عفونت باکتریایی مشخصی ایجاد شده است، ممکن است آنتیبیوتیک تجویز شود. بنابراین تصمیم درباره مصرف آن باید بر اساس تشخیص پزشکی باشد.
چگونه از سرماخوردگی کودکان پیشگیری کنیم؟
ویروسهای تنفسی میتوانند از طریق قطرات و ذرات تنفسی، تماس نزدیک و دستهای آلوده منتقل شوند. به همین دلیل رعایت چند عادت ساده میتواند احتمال انتقال بیماری را کاهش دهد.
به کودک آموزش دهید:
- دستهایش را مرتب با آب و صابون بشوید.
- شستوشوی دستها را حدود ۲۰ ثانیه ادامه دهد.
- از تماس دستهای نشسته با چشم، بینی و دهان خودداری کند.
- هنگام سرفه و عطسه از دستمال یا قسمت داخلی آرنج استفاده کند.
- دستمال مصرفشده را سریعاً دور بیندازد.
- وسایل شخصی مانند لیوان را با دیگران مشترک استفاده نکند.
- تا حد امکان از تماس نزدیک با افراد بیمار دوری کند.
برخلاف یک باور قدیمی، بهتر است کودک هنگام عطسه یا سرفه کف دست خود را جلوی دهان نگیرد؛ زیرا دست آلوده میتواند ویروس را به وسایل و افراد دیگر منتقل کند.
چه زمانی سرماخوردگی کودک نیاز به پزشک دارد؟
بیشتر موارد سرماخوردگی در کودکان بدون مشکل جدی برطرف میشوند، اما برخی نشانهها نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
در صورت مشاهده موارد زیر باید وضعیت کودک جدیتر بررسی شود:
- سختی یا سرعت غیرعادی تنفس
- کبودی لبها یا صورت
- بیحالی شدید یا دشواری در بیدار کردن کودک
- علائم واضح کمآبی
- تشنج
- درد شدید گوش
- تب طولانی یا بازگشت تب پس از بهبود
- بدتر شدن علائم به جای بهتر شدن
- بهبود نیافتن علائم در مدت مورد انتظار
- سرفه شدید یا طولانی
- وجود بیماری زمینهای مهم یا ضعف سیستم ایمنی
سن کودک نیز بسیار مهم است. نوزاد زیر سه ماه در صورت داشتن دمای مقعدی ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر باید سریعاً توسط پزشک ارزیابی شود و نباید صرفاً به عنوان یک سرماخوردگی ساده با آن برخورد کرد.
بیشترب خوانید : درمان سرماخوردگی با ۸ روش مؤثر | راهنمای کاهش علائم
نکات پایانی درباره سرماخوردگی در کودکان
سرماخوردگی در کودکان بسیار شایع است و بیشتر موارد با استراحت، مایعات کافی، مراقبت از بینی و کنترل صحیح علائم بهبود پیدا میکنند. آنتیبیوتیک برای سرماخوردگی ویروسی کاربرد ندارد و داروهای سرفه و سرماخوردگی نیز نباید بدون توجه به سن کودک مصرف شوند.
در کنار مراقبتهای خانگی، وضعیت عمومی کودک مهمترین معیار است. مشکل تنفسی، کمآبی، بیحالی شدید، تب در نوزاد زیر سه ماه یا بدتر شدن بیماری از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. رعایت شستوشوی دستها و اصول صحیح سرفه و عطسه نیز میتواند احتمال انتقال ویروس بین کودکان را کاهش دهد.
محصولات مرتبط با این مقاله
مشاهده تمام دستگاههای بخور
پیام در بله
